ابطالجوزا یک همدم دوقلو دارد – سایت علمی بیگ بنگ
بیگ بنگ: دستکم یکی از رازهای پیرامون ستارۀ غول سرخ ابطالجوزا اکنون حل شده است. ستارهشناسان سرانجام موفق شدند همدم دوتایی کوچک و کمنوری را شناسایی کنند که به دور این ستارۀ عظیم در حال چرخش است.
به گزارش بیگ بنگ، مشاهدات این ستارهی کوچکتر و کمفروغتر، دقیقاً با پیشبینیهایی که از روی رفتار ابطالجوزا انجام شده بود، مطابقت دارد. با توجه به اینکه نام ابطالجوزا در زبان عربی به معنای “دست زن غولپیکر” است، تیمی از پژوهشگران پیشنهاد کردند که این همدم، سیورها (Siwarha) نامگذاری شود به معنای “دستبند او”.
این کشف، که برخی فکر میکردند ممکن است اصلاً امکانپذیر نباشد، دستاوردی فوقالعاده تلقی میشود. “استیو هاول” اخترفیزیکدان در مرکز تحقیقاتی ایمز ناسا میگوید: «این کشف در مرز نهایی تواناییهای رصدی تلسکوپ جمینی در زمینه تصویربرداری با وضوح زاویهای بالا انجام شده، و موفقیتآمیز بود. این موفقیت در را به روی مشاهدات مشابه دیگر باز میکند.»
ابطالجوزا حدود ۵۴۸ سال نوری با زمین فاصله دارد و در صورت فلکی شکارچی واقع شده و یکی از بزرگترین و درخشانترین ستارگان آسمان زمین بهشمار میرود. این ستاره با جرمی بین ۱۶.۵ تا ۱۹ برابر جرم خورشید و شعاعی حدود ۷۶۴ برابر آن، یک هیولایی غولپیکر است که به پایان عمر خود نزدیک میشود.
با اینکه تنها حدود ۱۰ میلیون سال از عمر این ستاره میگذرد، ممکن است جوان بهنظر برسد، اما در جهان ستارهای، این سنی بالا برای یک ستارۀ پرجرم محسوب میشود. دلیل آن، جرم بالای ابطالجوزا است. ستارگان پرجرم، بسیار داغتر، درخشانتر و سریعتر میسوزند، و در نهایت با انفجارهای عظیم ابرنواختری عمرشان پایان مییابد و بقایایی مانند ستاره نوترونی یا سیاهچاله از خود بهجا میگذارند.
در نتیجه، ابطالجوزا همچون گوهری کمیاب در آسمان است: ستارهای با عمر کوتاه در واپسین مراحل زندگیاش که بهقدر کافی به زمین نزدیک است تا بتوان آن را با دقت مشاهده کرد. و این مشاهدات، اطلاعات شگفتانگیزی هم ارائه دادهاند. ابطالجوزا ستارهای واقعاً عجیب است. مثلاً رویداد تاری بزرگ، که در آن درخشندگی ستاره بهطور ناگهانی ۳۵ درصد کاهش یافت – که بعدها مشخص شد ناشی از فوران عظیم غبار بوده که نور ستاره را هنگام سرد شدن مسدود کرده است.
نور ابطالجوزا بهروشهای دیگر نیز نوسان دارد. این ستاره دو دوره اصلی نوسان درخشندگی دارد: یکی هر ۴۰۰ روز، و دیگری حدوداً هر شش سال. دوره ۴۰۰ روزه، دوره اصلی است که ناشی از تپشهای درونی ستاره است. اما دوره ششساله، کمی دشوارتر بوده است زیرا با فعالیتهای درونی ستاره سازگار نیست.
چند مقاله اخیر پیشنهاد کردند که ممکن است وجود یک همدم دوتایی کوچک و نزدیک – با جرمی حدود ۱ تا ۲ برابر خورشید – مسئول این نوسان باشد، و زمان مناسب برای مشاهدۀ آن را دسامبر ۲۰۲۴ پیشبینی کرده بودند.
در اینجا کار سخت میشود. چون ابطالجوزا بسیار بزرگ و درخشان است، یافتن جسمی کوچکتر و کمنورتر در کنار آن کار بسیار دشواری است. هاول و همکارانش از تکنیکی بهنام «تصویربرداری لکهای» (Speckle Imaging) استفاده کردند: روشی که شامل گرفتن تصاویر بسیار کوتاه برای حذف اثرات مخرب جو زمین است. نتایج حاصل از این رصد تنها در سطح اطمینان ۱.۵ سیگما قرار دارد، اما تمامی پیشبینیها را تأیید میکند: همدمی دوتایی، درست در مکان و زمان مورد انتظار ظاهر شد.
دانشمندان معتقدند که جرم ستارۀ همدم حدود ۱.۶ برابر خورشید است و فاصله مداری آن ۴ واحد نجومی است – تقریباً چهار برابر فاصله زمین تا خورشید. در نتیجه، دوره مداری آن ۵.۹۴ سال است. پژوهشگران در مقاله خود مینویسند: «نتایج ارائهشده قطعی نیستند، چون این کشف در مرز توانایی ابزارها انجام شده است. اما این نتایج، مستقیمترین و مستدلترین شواهد برای وجود یک همدم ستارهای برای ابطالجوزا و ویژگیهای آن را ارائه میدهند.»
مشاهدات نشان میدهد که “سیورها” یک ستاره از نوع F است که هنوز به مرحله رشته اصلی (Main Sequence) نرسیده، یعنی هنوز همجوشی هیدروژن در هستهاش آغاز نشده است. بهخاطر داشته باشید که ستارههای پرجرم، عمر کوتاهتری دارند. در مقابل، ستارههای کوچکتر برای شروع عمر ستارهای خود زمان بیشتری نیاز دارند. بنابراین، گرچه احتمالاً ابطالجوزا و سیورها همزمان متولد شدهاند، اما عمر ابطالجوزا تقریباً تمام شده، در حالی که سیورها هنوز شروع به درخشیدن نکرده است.
در واقع، احتمالاً هیچگاه فرصت آن را هم پیدا نکند. اخترشناسان پیشبینی میکنند که ابطالجوزا طی ۱۰۰ هزار سال آینده به ابرنواختر تبدیل خواهد شد و احتمالاً یک ستارۀ نوترونی بهجا میگذارد. وقتی این اتفاق بیفتد، “سیورها” درست در خط آتش قرار خواهد داشت. فرصت بعدی برای مشاهده “سیورها” در نوامبر ۲۰۲۷ خواهد بود. اخترشناسان تنها دو سال وقت دارند تا تکنیکهای مشاهدهای خود را ارتقاء دهند و نگاه دقیقتری به این ستارۀ فراری و محکوم به نابودی بیندازند. جزئیات بیشتر این پژوهش در نشریۀ The Astrophysical Journal Letters منتشر شده است.
سایت علمی بیگ بنگ / منبع: sciencealert.com
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=109110
