نام ستارهها از کجا آمده است؟ – سایت علمی بیگ بنگ
بیگ بنگ: آیا میدانید هر ستارهای که در آسمان میبینید نامی دارد؟ گاهی این نام هزاران سال پیش بر روی ستارهای گذاشته شده و گاهی نام ستارهای نام کاتالوگی آن است که در زمانی فردی آن را دیده و بر رویش نامگذاری کرده است. در هر صورت نامگذاری ستارهها مهم است و به منجمان کمک میکند تا در مورد انواع ِ ستارههایی که در موردشان مطالعه میکنند، بسیار دقیق باشند.
به گزارش بیگ بنگ، برای مثال، در صورت فلکی اوریون، ستارهٔ درخشان ابطالجوزا (Betelgeuse) که در ناحیهٔ شانهٔ این شکارچی آسمانی قرار دارد، نامی دارد که دریچهای به گذشتهای بسیار دور میگشاید؛ دورانی که نامهای عربی به درخشانترین ستارگان اختصاص داده میشد. ستارگانی مانند نسر طائر (Altair) و دبران (Aldebaran) نیز چنین داستانی دارند. این نامها بازتابی از فرهنگها، باورها و حتی افسانههای مردمان خاورمیانه، یونان و روم باستان هستند. اما با پیشرفت تلسکوپها و کشف تعداد روزافزون ستارگان، دانشمندان ناچار شدند روشی منظمتر برای نامگذاری آنها ایجاد کنند.
ابطالجوزا علاوه بر نام مشهورش، با نام آلفا اُریونیس (Alpha Orionis) نیز شناخته میشود و اغلب روی نقشههای آسمان به شکل α Orionis نوشته میشود. حرف یونانی «آلفا» نشان میدهد که این ستاره درخشانترین ستارهٔ صورت فلکی اوریون است. همچنین این ستاره در فهرستهای مختلف نجومی با شمارههایی مانند HR 2061 و SAO 113271 نیز ثبت شده است.
در واقع امروزه تعداد ستارگانی که تنها با شمارههای کاتالوگی شناخته میشوند، بسیار بیشتر از ستارگانی است که نام اختصاصی دارند. این کاتالوگها به اخترشناسان کمک میکنند تا میلیونها ستارهٔ آسمان را بهطور دقیق شناسایی و دستهبندی کنند.
ستارهها به نظر نامهایی عجیب دارند
نام بیشتر ستارهها ترکیبی از لاتین، یونانی و عربی است. در واقع برخی از ستارهها بیش از یک نام دارند. در اینجا توضیحی بر نحوهی نامگذاری ستارگان خواهیم داشت. حدود 1900 سال پیش منجم مصری کلودیوس بطلمیوس (که در زمان حکمرانی رومیها بر مصر زندگی میکرد) کتاب هیئت بطلمیوسی را نوشت. این رساله به یونانی بود و نام ستارگان را در فرهنگهای گوناگون در خود داشت (بیشتر نامها یونانی بودند اما برخی هم لاتین بودند).
هیئت بطلمیوس به زبان عربی برگردانده شد و در اختیار دانشمندان مسلمان قرار گرفت. در آن زمان دنیای علم عرب مشهور به داشتن ستارهشناسان خبره بود و در نتیجه ترجمهی اعراب بود که در میان منجمین آینده شهرت یافت.
نام ستارههایی که امروزه بعنوان نامهای صحیح یا سنتی میدانیم ترجمهی آوایی همان نامهای عربی به انگلیسی است. برای مثال بتل گوس یعنی همان ستارهی درخشان صورت فلکی اوریون (ابط الجوزا) در ابتدا ید الجوزا بود (که به معنای دست جوزا یا دست اوریون است) که کم کم به شکل بتل گوس در آمد. به این ستاره آلفا-جوزا هم میگویند و در نقشهها به شکل α Orionis نوشته میشود که در واقع آلفا مشخص کنندهی روشنترین ستارهی یک صورت فلکی است و Orionis هم صورت لاتین واژهی Orion میباشد.
با این وجود برخی ستارگان نظیر شباهنگ (شعرای یعمانی) هنوز نام لاتین یا یونانی Sirius شناخته شدهتری دارند. عموماً این نامهای مشهور نام پر نورترین ستارههای آسمانند.
نامگذاری ستارگان در عصر مدرن
امروزه دیگر رسم نامگذاری سنتی ستارگان تقریباً متوقف شده است؛ زیرا تقریباً تمام ستارگان پرنور آسمان نام دارند و میلیونها ستارهٔ کمنور دیگر وجود دارند که نامگذاری تکتک آنها عملاً غیرممکن است. به همین دلیل، بیشتر ستارگان امروزی تنها با شناسههای عددی و کاتالوگی معرفی میشوند. این شناسهها معمولاً بر اساس موقعیت ستاره در آسمان، ویژگیهای فیزیکی آن یا پروژهای که آن را ثبت کرده است تعیین میشوند.
اگرچه این نامها به زیبایی «ابطالجوزا» یا «دبران» نیستند، اما برای تحقیقات علمی بسیار کاربردیتر هستند. به این ترتیب اخترشناسان سراسر جهان میتوانند بدون هیچ ابهامی دربارهٔ یک ستارهٔ مشخص صحبت کنند.
برای نمونه، مأموریت فضایی هیپارکوس(Hipparcos) میلیونها ستاره را اندازهگیری و ثبت کرد و هر یک از آنها دارای شناسهای هستند که نشان میدهد اطلاعاتشان از همین پروژه به دست آمده است.
شرکتهای نامگذاری ستارگان
مرجع اصلی نامگذاری ستاره ها ( و تقریباً هر جرم یا پدیده ی فضایی) اتحادیهی بین المللی نجوم یا IAU است. این اتحادیه نامهایی که توسط شرکتها برای ستارگان ثبت میشود را به رسمیت نمیشناسد و وظیفه دارد نام صحیح تمام اجرام سماوی را تدوین نماید.
با این حال، شرکتهایی وجود دارند که در ازای دریافت پول ادعا میکنند میتوانند نام شما یا عزیزانتان را روی یک ستاره بگذارند. این نامها هیچ اعتبار علمی یا رسمی ندارند و توسط جامعهٔ نجوم به رسمیت شناخته نمیشوند. در بهترین حالت، خریدار یک گواهی تزئینی و نقشهای از آسمان دریافت میکند؛ اما اگر روزی کشف مهمی دربارهٔ آن ستاره انجام شود، اخترشناسان هرگز از آن نام استفاده نخواهند کرد.
به همین دلیل، بسیاری از منجمان این خدمات را صرفاً یک یادگاری نمادین و نه یک نامگذاری واقعی میدانند. برخی رصدخانهها و آسماننماها برای حمایت مالی از برنامههای آموزشی خود، امکان نامگذاری نمادین ستارگان روی گنبد یا صندلیهای مجموعه را فراهم میکنند. چنین کمکهایی دستکم مستقیماً به آموزش و ترویج علم نجوم کمک میکند؛ چیزی بسیار ارزشمندتر از پرداخت پول به شرکتهایی که وعدهٔ «نامگذاری رسمی» میدهند، در حالی که چنین اعتباری در دنیای علم وجود ندارد.
ترجمه: سحر اللهوردی/ سایت علمی بیگ بنگ
منبع: thoughtco.com
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=91881
