چرا در ونزوئلا زلزله دوقلو رخ داد؟ – سایت علمی بیگ بنگ
بیگ بنگ: روز چهارشنبه ۲۴ ژوئن، شمال ونزوئلا شاهد وقوع دو زمینلرزه پیاپی و بسیار قدرتمند بود که به گفته زمینشناسان، از نوع «زمینلرزههای دوقلو» محسوب میشوند.
در این حادثه، ابتدا زمینلرزهای به بزرگی ۷/۲ ریشتر در غرب کاراکاس، پایتخت ونزوئلا، رخ داد و تنها ۳۹ ثانیه بعد، زمینلرزهای شدیدتر با بزرگی ۷/۵ ریشتر همان منطقه را لرزاند. شدت این دو لرزه و فاصله زمانی اندک میان آنها، خسارات قابلتوجهی به بخشهایی از منطقه وارد کرد. با این حال، ابعاد دقیق خسارتها هنوز به طور کامل مشخص نیست و احتمال میرود برآوردها در روزهای آینده تغییر کند.
“فرانک اودمارد” زمینشناس دانشگاه مرکزی ونزوئلا و عضو پیشین بنیاد پژوهشهای لرزهشناسی این کشور، درست زمانی که در خانهاش در کاراکاس برای تماشای مسابقه جام جهانی فوتبال میان اسکاتلند و برزیل نشسته بود، ناگهان در ساعت ۶:۰۴ عصر به وقت محلی، زمین را در حال لرزش احساس کرد.
او میگوید: «دو تکان ناگهانی حس کردم؛ انگار کسی میخواست مرا از روی تخت بلند کند.» “اودمارد” بلافاصله دمپاییهایش را پوشید و فریاد زد تا اعضای خانوادهاش از خانه خارج شوند؛ در همان لحظه امواج لرزهای دیوارهای ساختمان را بهشدت میلرزاندند.
زمینلرزه روز چهارشنبه در واقع دو گسیختگی جداگانه بود؛ یکی با بزرگی ۷٫۲ و دیگری ۷٫۵ که تنها ۳۹ ثانیه و ۵ کیلومتر با یکدیگر فاصله داشتند. این دو زمینلرزه در شمال ونزوئلا دستکم تاکنون 1400 نفر را به کام مرگ کشاندند، هزاران نفر را مجروح کردند و ۵۰ هزار مفقودی برجای گذاشته، همچنین خسارتهای گستردهای به ساختمانها وارد آورده است.
این زمینلرزهها در مرز برخورد صفحه تکتونیکی کارائیب و صفحه آمریکای جنوبی رخ دادند؛ جایی که صفحه کارائیب بهآرامی به سمت شرق نسبت به صفحه آمریکای جنوبی حرکت میکند و شبکهای از گسلها را تحت فشار قرار میدهد. اما برای اودمارد، وقوع چنین رویدادی چندان غافلگیرکننده نبود؛ زیرا او سالها پیش احتمال آن را مطرح کرده بود.
در پژوهشی که سال ۲۰۱۷ در نشریه Tectonics منتشر شد، “اودمارد” و همکارانش نرخ لغزش گسل بوکونو (Boconó) را در بازهای چند هزار ساله بررسی کردند. نتایج نشان داد این گسل از زمان زمینلرزه ویرانگر سال ۱۸۱۲ با بزرگی ۷٫۱ که کاراکاس را با خاک یکسان کرده بود، دیگر دچار گسیختگی نشده است. این یعنی طی بیش از دو قرن، تنش بهتدریج در این گسل انباشته شده بود.
به گفته آنها، این «کمبود لغزش» به اندازهای بود که میتوانست زمینلرزهای با بزرگی ۷ تا ۷٫۶ ایجاد کند. “اودمارد” میگوید: «این دو زمینلرزه، در واقع برادر زمینلرزه سال ۱۸۱۲ هستند.»
“ماچل هیگینز” ژئوفیزیکدان دانشگاه بینالمللی فلوریدا، نیز معتقد است این منطقه مدتها بود که «موعد وقوع یک زمینلرزه بزرگ را پشت سر گذاشته بود»، هرچند تأکید میکند که پیشبینی دقیق زمان وقوع زمینلرزه غیرممکن است. با این حال، برخلاف اودمارد که نگران گسل بوکونو بود، هیگینز و همکارانش معتقد بودند گسل سن سباستین (San Sebastián) بیش از همه آماده گسیختگی است؛ زیرا از حدود سال ۱۹۰۰ بخشی از آن قفل شده و انرژی زیادی در آن ذخیره شده بود.
آنها تنها هفته گذشته در کنفرانسی که توسط آژانس فضایی اروپا (ESA) برگزار شد، محاسبات خود را ارائه کردند. بر اساس این محاسبات، تنش انباشتهشده در این گسل میتوانست زمینلرزهای با بزرگی حدود ۷٫۱ ایجاد کند. “هیگینز” میگوید تصاویر راداری ماهوارهای که این هفته از آژانس فضایی اروپا دریافت کرده، نشان میدهد گسیختگیها احتمالاً روی همین گسل سن سباستین رخ دادهاند.
او میگوید: «اتفاق افتاد؛ آن هم با بزرگیای بیشتر از چیزی که ما محاسبه کرده بودیم.» زمینلرزههای دوقلو یا پیاپی، پدیدهای غیرمعمول نیستند. به گفته هیگینز، آزاد شدن تنش در بخش نخست گسل احتمالاً باعث تحریک بخش مجاور و وقوع زمینلرزه دوم شده است.
اما “گرمان پریتو” لرزهشناس دانشگاه ملی کلمبیا، معتقد است فاصله زمانی کمتر از یک دقیقه میان این دو زمینلرزه، موردی استثنایی به شمار میرود. برای مثال، در زمینلرزه دوقلوی قهرمانمرعش ترکیه در سال ۲۰۲۳ یا زمینلرزه کاگوشیما ژاپن در سال ۱۹۹۷، دو رویداد اصلی با فاصله چند ساعت یا حتی چند روز از یکدیگر رخ داده بودند.
اما در ونزوئلا، تنها ۳۹ ثانیه میان دو زمینلرزه فاصله بود؛ موضوعی که تفکیک سیگنالهای لرزهای را برای دانشمندان بسیار دشوار کرده و یکی از دلایل سخت بودن تعیین دقیق محل گسیختگیهاست. هیگینز میگوید ونزوئلا زمانی یکی از پیشرفتهترین و متراکمترین شبکههای لرزهنگاری منطقه را در اختیار داشت، اما امروز این زیرساختها بهشدت تضعیف شدهاند و در بسیاری از نقاط عملاً وجود ندارند.
به همین دلیل، اودمارد این روزها گزارشهای ثبتشده توسط ایستگاههای لرزهنگاری آمریکا و اروپا را با دقت دنبال میکند. با این حال، او بر اساس فاصله زمانی میان امواجی که هنگام زمینلرزه احساس کرده، معتقد است زمینلرزه دوم بسیار نزدیکتر به کاراکاس رخ داده است؛ نزدیکتر از آنچه سازمان زمینشناسی ایالات متحده(USGS) در گزارش اولیه خود اعلام کرده بود.
سایت علمی بیگ بنگ / منبع: science.org
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=109744
