خبرهای جدید از دنبالهدار میانستارهای اطلس – سایت علمی بیگ بنگ
بیگ بنگ: دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS، سومین جرم فرازمینی شناساییشده در منظومهی شمسی، در هفتههای اخیر توجه زیادی را برانگیخته است. از نظریههای عجیب دربارهی منشأ فرازمینی آن گرفته تا پیشنهادهای علمی دقیقتر برای مطالعهی نزدیکتر آن، دیدگاههای متنوعی مطرح شده است.
به گزارش بیگ بنگ، دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS اکنون به نزدیکترین فاصلهی خود از خورشید — یا همان حضیض خورشید — رسیده و این رویداد در روز چهارشنبه رخ میدهد. این دنبالهدار در فاصلهای حدود ۲۱۰ میلیون کیلومتر از خورشید قرار خواهد گرفت و انتظار میرود با گرم شدن سطحش توسط تابش خورشید، درخشش آن افزایش یابد و جریانهایی از گاز و غبار به فضا پرتاب کند. ستارهشناسان میگویند زمانی که 3I/ATLAS اوایل نوامبر از پشت خورشید دوباره پدیدار شود، ممکن است بسیار درخشانتر و بزرگتر از پیش به نظر برسد.
اوایل همین ماه، این دنبالهدار از کنار مریخ عبور کرد، رویدادی بیسابقه که به دوربین HiRISE بر روی مدارگرد شناسایی مریخ(MRO) ناسا امکان داد تا نزدیکترین تصاویر از این جرم میانستارهای را ثبت کند. اگرچه این تصاویر بهدلیل تعطیلی موقت دولت آمریکا هنوز منتشر نشدهاند، پژوهشگران میگویند میتوانند جزئیات تازهای از جتهای گازی و ساختار سطحی دنبالهدار را آشکار سازند.
دُم رو به خورشید و فرضیهی بحثبرانگیز
در ماه سپتامبر، همزمان با ورود 3I/ATLAS به بخشهای درونی منظومهی شمسی، تلسکوپ نوردیک اپتیکال(NOT) در جزایر قناری اسپانیا، تشکیل دُمی جدید را ثبت کرد. در تصاویر پیشین، دنبالهای بهنام «پاددُم» (anti-tail) دیده میشد که برخلاف جهت معمول، به سمت خورشید نشانه میرفت.
این رفتار غیرمعمول باعث شد آوی لوب، اخترفیزیکدان دانشگاه هاروارد، احتمال دهد که چنین حرکتی میتواند شبیه «هدایت کنترلشده» باشد و شاید این جرم، یک فضاپیمای بیگانه باشد. اما بیشتر ستارهشناسان توضیح میدهند که تغییر جهت دُم و رفتار دنبالهدار بهطور طبیعی ناشی از چرخش هسته و برهمکنش نور خورشید با گاز و غبار است.
نشانههای شیمیایی شگفتانگیز
در اواخر اوت، تصاویر تلسکوپ جمنای جنوبی در شیلی نشان داد که دنبالهدار 3I/ATLAS در حالی که نور خورشید سطح یخی آن را گرم میکرد، در میان هالهای درخشان و دُمی رو به رشد قرار گرفته است. میانهی اوت، دانشمندان با استفاده از تلسکوپ بسیار بزرگ(VLT) در شیلی موفق به شناسایی گاز سیانوژن(CN) در ترکیب شیمیایی دنبالهدار شدند، زمانی که دنبالهدار حدود ۳ واحد نجومی از خورشید فاصله داشت.
پیشتر، در ۲۰ ژوئیه، همین تیم پژوهشی به سرپرستی “روهان راهاتگانکار” و “دریل سِلیگمن” از وجود بخار نیکل در جو دنبالهدار خبر دادند، در حالی که آن زمان هنوز چهار برابر دورتر از زمین نسبت به خورشید قرار داشت. آنها اشاره کردند که معمولاً فلزاتی مانند نیکل تنها در دماهای بسیار بالا تبخیر میشوند، بنابراین مشاهدهی آن در چنین فاصلهای بسیار غیرعادی است.
پژوهشگران احتمال میدهند اتمهای نیکل درون مولکولهای ناپایدار حاوی نیکل و ترکیبات آلی یا مونوکسید کربن محبوس باشند که در برابر نور خورشید بهراحتی شکسته و فلز را در دماهای پایین آزاد میکنند. همچنین مشخص شد که آهن در کنار نیکل وجود ندارد؛ الگویی نادر در دنبالهدارها. به گفتهی راهاتگانکار و سلیگمن، ممکن است نیکل درون مولکولهایی قفل شده باشد که در برابر نور خورشید بهراحتی تجزیه میشوند و فلز را در دمای پایین آزاد میکنند.
ترکیب متفاوت و سرنخهایی از زادگاه میانستارهای
دادههای تلسکوپ فضایی جیمز وب نشان دادند که کُمای گازی دنبالهدار شامل مقدار بسیار بیشتری دیاکسید کربن (CO₂) نسبت به آب (H₂O) است، نسبتی معکوس با دنبالهدارهای معمولی منظومهی شمسی. همچنین جیمز وب وجود یخ آب و گاز مونوکسید کربن (CO) را تأیید کرد که نشان از ترکیبی پیچیده از مواد منجمد دارد.
به گفتهی راهاتگانکار و سلیگمن، این ترکیب شیمیایی نشان میدهد که 3I/ATLAS احتمالاً میلیاردها سال پیش در ناحیهای بسیار سرد پیرامون یک ستارهی دیگر شکل گرفته است، شاید پیش از پیدایش منظومهی شمسی ما. به همین خاطر دانشمندان فکر میکنند عمر این دنبالهدار حدود ۷ میلیارد سال است.
عبور فضاپیماهای «هِرا» و «اروپا کلیپر» از میان دُم دنبالهدار 3I/ATLAS
گروهی از پژوهشگران بتازگی پیشنهاد دادند که میتوان از دو فضاپیما که در حال حاضر در مسیر مأموریتهای مستقل خود هستند استفاده کرد تا یونهای موجود در دُم دنبالهدار 3I/ATLAS را آشکارسازی کنند، دُمی باشکوه که با نزدیک شدن جرم به خورشید پدید آمده است. دو فضاپیمای مورد نظر، هِرا (Hera) و اروپا کلیپر (Europa Clipper) هستند؛ هر دو در حال سفر به نقاطی کاملاً متفاوت از منظومهی شمسی.
هِرا مأموریتی اروپایی است که به سوی سیارک دوتایی دیدیموس–دیمورفوس میرود؛ همان سامانهای که در سال ۲۰۲۲ توسط مأموریت آمریکایی دارت(DART) مورد برخورد آزمایشی قرار گرفت. در سوی دیگر، اروپا کلیپر متعلق به ناسا، در مسیر قمر اروپا از منظومهی مشتری است تا یخهای سطحی و احتمال وجود اقیانوس زیرسطحی آن را بررسی کند.
اما به شکل تصادفی و جالب، مسیر هر دو فضاپیما در هفتههای آینده از «سمت باد خورشیدیِ» دنبالهدار 3I/ATLAS عبور میکند.
– فضاپیمای هِرا بین ۲۵ اکتبر تا ۱ نوامبر وارد این ناحیه میشود.
– فضاپیمای اروپا کلیپر نیز بین ۳۰ اکتبر تا ۶ نوامبر از مسیر مشابهی عبور خواهد کرد.
اگرچه چند هفته زمان چندان زیادی برای تدارک یک آزمایش آنی نیست، اما علم گاهی بهمعنای استفادهی هوشمندانه از امکانات موجود است. این دو فضاپیما هرچند برای چنین مأموریتی طراحی نشدهاند، اما بهترین گزینههای فعلی برای بررسی مستقیم دُم یک دنبالهدار میانستارهای محسوب میشوند.
دُم این دنبالهدار از زمان کشف آن در اوایل ژوئن پیوسته در حال رشد بوده است. گزارشهای تازه از «فوران آب» در اطراف آن، نشان میدهد که دُم تا چه اندازه گسترده شده و اکنون ردپایی از ذرات آب و یونها را در فضا بر جای میگذارد. هرچند در حال حاضر 3I/ATLAS از دید تلسکوپهای زمینی خارج شده، دانشمندان بر این باورند که دُم آن تا نزدیکی حضیض خورشیدی در ۲۹ اکتبر همچنان رشد خواهد کرد.
چگونگی عبور از میان دُم
به گفتهی نویسندگان مقاله، عبور از میان دُم این دنبالهدار صرفاً بهمعنای قرار گرفتن در مسیر مستقیم پشت آن نیست. باد خورشیدی ذرات دنبالهدار را در جهتی خمیده و دور از خورشید میدمد و در نتیجه دُم، انحنایی قابلتوجه پیدا میکند.
بنابراین، برای نمونهبرداری مستقیم از ذرات دُم، باید موقعیت دقیق فضاپیما با در نظر گرفتن سرعت و جهت باد خورشیدی محاسبه شود. این پارامترها تعیین میکنند که یونها و ذرات در چه فاصله و جهتی از مسیر اصلی دنبالهدار پراکنده میشوند — و فضاپیماها باید از کجا عبور کنند تا بتوانند آنها را مستقیماً شناسایی کنند. این فرصتی استثنایی برای شناخت مواد خامی است که از ستارهای دیگر به منظومهی ما آمده است.
این دنبالهدار هیچ خطری برای زمین ندارد
پژوهشها نشان میدهند که 3I/ATLAS، سومین دنبالهدار میانستارهای شناختهشده، در مسیر برخورد با زمین قرار ندارد. مدار هایپربولیک (بیشازحد بیضوی) آن تضمین میکند که این جرم با عبور ایمن از نواحی درونی منظومهی شمسی، برای همیشه از آن خارج خواهد شد.
نزدیکترین فاصله: این دنبالهدار در حدود ۱.۸ واحد نجومی(AU) — معادل تقریبی ۲۷۰ میلیون کیلومتر— از زمین عبور خواهد کرد. این رویداد احتمالاً در ۱۹ دسامبر ۲۰۲۵ رخ میدهد. این فاصله حتی از کمترین فاصلهی میان زمین و مریخ نیز بیشتر است.
نزدیکترین نقطه به خورشید: اطلس در ۲۹ تا ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵ به نزدیکترین فاصلهی خود از خورشید میرسد؛ در حدود ۱.۳۶ تا ۱.۴ واحد نجومی، یعنی درست درون مدار مریخ. در این نقطه، گرمای خورشید میتواند فعالیت دنبالهدار را افزایش دهد، اما هیچ خطری برای سیارات ایجاد نمیکند.
نام آن برگرفته از پروژهی کاشفش است، و حرف I در نامگذاری رسمی، نشاندهندهی ماهیت میانستارهای (Interstellar) آن است. بدینترتیب، 3I/ATLAS پس از 1I/ʻOumuamua (که ساختاری شبیه سیارک داشت و فاقد کُما بود) و 2I/Borisov (دنبالهداری فعال و کلاسیک)، سومین عضو فهرست اجرام میانستارهایِ شناختهشده محسوب میشود.
واکنش جامعه علمی
آوی لوب اخترشناس دانشگاه هاروارد معتقد است اطلس توسط یک تمدن بیگانه فرستاده شده، این اظهارنظر با واکنشهای تردیدآمیز زیادی مواجه شده است. اعضای جامعه علمی بارها این ایدهی جنجالی را زیر سؤال بردهاند. “تام استاتلر” دانشمند ارشد ناسا در بخش اجرام کوچک منظومهی شمسی، به گاردین گفت: «این شبیه یک دنبالهدار است. کارهایی که دنبالهدارها انجام میدهند را انجام میدهد. بهطرز بسیار قوی شبیه دنبالهدارهایی است که ما میشناسیم.»
او در همان زمان نتیجه گرفت: «این یک دنبالهدار است.» اگرچه افزود که این دنبالهدار «برخی ویژگیهای جالب دارد که کمی با دنبالهدارهای منظومهی شمسی متفاوت است.»
حتی لوب اخیراً پذیرفته که شانس اینکه 3I/ATLAS منشاء فناوری داشته باشد بسیار اندک است، اما امید خود را از دست نداده است. او در آخرین پست وبلاگ خود نوشت: «علم بر اساس شواهد هدایت میشود، نه انتظارات. میتوانیم پاسخ این سؤال را با رصد آسمان در نوامبر و دسامبر ۲۰۲۵ و بررسی هر فعالیت غیرعادی 3I/ATLAS یا هر جسم جدیدی که از آن منشأ گرفته پیدا کنیم.» “لوب” افزود: «فعلاً به نظر میرسد 3I/ATLAS به احتمال بسیار زیاد یک دنبالهدار طبیعی باشد.»
سایت علمی بیگ بنگ / منابع: space.com , universetoday.com , yahoo.com
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=109401
