پایان دوران بازی فیزیکی پلی استیشن؛ سونی از سال 2028 دیسک بازی را کنار میگذارد!
فرآیند عرضه بازی فیزیکی پلی استیشن در آستانه یکی از بزرگترین تغییرات در تاریخ صنعت بازیهای ویدیویی قرار دارد. اگر برنامه جدید سونی عملی شود، کاربران کنسولهای پلی استیشن از سال 2028 به بعد دیگر برای بازیهای جدید دیسک فیزیکی در اختیار نخواهند داشت و همه عناوین تنها به صورت دیجیتالی عرضه خواهند شد!
پس از آنکه راکاستار گیمز (Rockstar Games) اعلام کرد بازی GTA VI تنها به صورت دیجیتالی منتشر میشود، اکنون سونی نیز برنامهای حتی بلندپروازانهتر را اعلام کرده است؛ برنامهای که میتواند پایان تدریجی عرضه دیسکهای فیزیکی در دنیای بازیهای ویدیویی را رقم بزند.
بر اساس اعلام این شرکت، از ژانویه 2028 (دی 1406) تولید نسخههای دیسکی برای تمام بازیهای جدید منتشر شده روی پلتفرمهای پلی استیشن متوقف خواهد شد.
از سال 2028 بازیهای جدید پلی استیشن فقط دیجیتالی خواهند بود
به زبان ساده، تمام بازیهایی که پس از ژانویه 2028 (دی 1406) برای کنسولهای پلی استیشن عرضه شوند، فقط از طریق فروشگاه پلی استیشن (PlayStation Store) یا به صورت کد دیجیتالی قابل خرید خواهند بود. این کدها ممکن است توسط فروشگاههای دیگر نیز فروخته شوند، اما در نهایت کاربر باید بازی را از فروشگاه دیجیتالی پلی استیشن دریافت کند.
البته، این تصمیم فقط شامل بازیهای جدید میشود. بنابراین بازیهایی که پیش از این تاریخ منتشر شدهاند یا تا قبل از آغاز سال 2028 عرضه خواهند شد، همچنان در قالب دیسک فیزیکی در دسترس خواهند بود.
چرا سونی چنین تصمیمی گرفته است؟
سونی دلیل این تصمیم را تغییر سلیقه کاربران و تحولات گسترده صنعت سرگرمی عنوان کرده است.
به گفته این شرکت، بخش عمده کاربران پلی استیشن امروزه ترجیح میدهند بازیهای خود را به صورت دیجیتالی خریداری کنند. این روند فقط به بازیهای ویدیویی محدود نیست و در سالهای اخیر در حوزه فیلم، موسیقی و کتابهای الکترونیکی نیز مشاهده شده است.
در واقع، رشد اینترنت پرسرعت، افزایش فضای ذخیرهسازی کنسولها و راحتی خرید آنلاین باعث شده بسیاری از کاربران دیگر نیازی به خرید نسخه فیزیکی احساس نکنند.
دیسک بازی؛ یکی از مهمترین ویژگیهای کنسولها
از نخستین نسل کنسولهای بازی، دیسکهای فیزیکی بازی یکی از مهمترین دلایل محبوبیت این دستگاهها بودهاند.
کاربران میتوانستند بازی موردنظر خود را خریداری کنند، دیسک را داخل دستگاه قرار دهند و بدون طی مراحل پیچیده، بازی را اجرا کنند. همین سادگی یکی از تفاوتهای اصلی کنسولها با رایانههای شخصی در سالهای گذشته بود.
اما از دید ناشران بازی و صاحبان پلتفرمها، این ویژگی همیشه یک مشکل بزرگ نیز محسوب میشد! اما چرا؟
چرا ناشران از نسخههای فیزیکی رضایت نداشتند؟
برخلاف نسخههای دیجیتالی، دیسکهای فیزیکی قابل انتقال، قرض دادن و فروش مجدد هستند.
برای مثال، بسیاری از کاربران پس از پایان بازی، نسخه فیزیکی را میفروشند و بخشی از هزینه پرداخت شده را جبران میکنند. برخی دیگر بازی را بین دوستان خود به اشتراک میگذارند یا نسخه دست دوم آن را با قیمت کمتر خریداری میکنند.
فروشگاههای فیزیکی نیز میتوانند هر زمان که بخواهند تخفیفهای قابل توجهی روی بازیها اعمال کنند؛ موضوعی که قیمت نهایی برای مصرف کننده را کاهش میدهد.
در چنین شرایطی، پس از فروش اولیه، ناشر بازی و شرکت صاحب پلتفرم دیگر سهمی از معاملات بعدی ندارند. طبیعی است که چنین مدلی برای شرکتهایی مانند سونی چندان جذاب نباشد.
مزیت مهم بازی فیزیکی پلی استیشن؛ مالکیت واقعی
یکی از مهمترین مزایای نسخههای فیزیکی این است که کاربر واقعاً مالک محصول خریداری شده است.
وقتی یک دیسک بازی را در اختیار دارید، نسخهای واقعی از آن را در خانه نگهداری میکنید و تا زمانی که دیسک سالم باشد و کنسول نیز کار کند، میتوانید بدون وابستگی به اینترنت یا فروشگاه آنلاین از آن استفاده کنید.
در مقابل، هنگام خرید نسخه دیجیتالی، معمولاً کاربر مالک خود بازی نمیشود، بلکه مجوز استفاده از آن را دریافت میکند. این تفاوت از نظر حقوقی اهمیت زیادی دارد و در شرایط استفاده بسیاری از فروشگاههای دیجیتالی نیز به آن اشاره شده است.
به همین دلیل اگر روزی فروشگاه دیجیتالی تعطیل شود یا دسترسی به بازی از بین برود، ممکن است کاربر دیگر نتواند به محصولی که برای آن هزینه پرداخت کرده است دسترسی داشته باشد.
چگونه ارزش نسخههای فیزیکی به تدریج کاهش یافت؟
در سالهای گذشته، بسیاری از ناشران تلاش کردند اهمیت دیسکهای فیزیکی را کمتر کنند.
برخی بازیها که اصلاً روی دیسک عرضه نمیشدند. بسیاری از بازیها هم تنها بخشی از اطلاعات را روی دیسک قرار میدادند و کاربر برای دریافت بخش اصلی بازی مجبور بود به اینترنت متصل شود و چندین گیگابایت داده دانلود کند.
در چنین شرایطی، تفاوت چندانی میان خرید نسخه فیزیکی و دانلود مستقیم بازی باقی نمیماند.
تلاش برای حفظ رسانههای فیزیکی
در سالهای اخیر، گروههای مختلفی از علاقهمندان بازیهای ویدیویی، آرشیوداران دیجیتال و فعالان حوزه حفظ میراث فرهنگی دیجیتال تلاش کردهاند اهمیت نگهداری نسخههای فیزیکی بازیها را یادآوری کنند.
دلیل این نگرانی روشن است؛ تجربه نشان داده شرکتهای بزرگ همیشه تضمین نمیکنند که بازیهای دیجیتالی خریداری شده برای همیشه در دسترس کاربران باقی بمانند.
حفظ بازیهای ویدیویی (Video Game Preservation) به شاخهای از آرشیو دیجیتال گفته میشود که هدف آن نگهداری بازیها برای نسلهای آینده است؛ موضوعی که بسیاری از موزهها، دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی نیز درباره آن فعالیت میکنند.
تعطیلی فروشگاه پلی استیشن برای PS3 و PS Vita؛ نمونهای از این نگرانی
همزمان با اعلام پایان عرضه بازی فیزیکی پلی استیشن برای عناوین جدید، سونی خبر دیگری نیز منتشر کرده است.
این شرکت اعلام کرد فروشگاه پلی استیشن روی کنسول پلی استیشن 3 و کنسول دستی پلی استیشن ویتا (PS Vita) از سال جاری متوقف خواهد شد.
البته کاربرانی که قبلاً بازی خریداری کردهاند، فعلاً میتوانند آنها را دوباره دانلود کنند، اما سونی تنها اعلام کرده است که این امکان «برای آینده قابل پیشبینی» در دسترس خواهد بود.
این عبارت زمان مشخصی را تضمین نمیکند. ممکن است این امکان فردا، چند ماه دیگر یا حتی چند سال بعد متوقف شود و هیچ تضمین قطعی درباره آن وجود ندارد.
همین موضوع یکی از مهمترین انتقادهایی است که به فروشگاههای دیجیتالی وارد میشود. در چنین فروشگاههایی، شرکت مالک پلتفرم میتواند مطابق شرایط استفاده، فروشگاه را تعطیل کند، بازی را از دسترس خارج کند یا حتی دسترسی کاربران به برخی خریدهای دیجیتالی را محدود کند.
کاربران با انتخاب خود این مسیر را هموار کردهاند
واقعیت این است که رفتار کاربران نقش مهمی در این تغییر داشته است.
سونی در این بخش ادعای نادرستی مطرح نمیکند؛ امروزه بیشتر کاربران ترجیح میدهند بازیها، فیلمها و موسیقی را به صورت آنلاین خریداری کنند.
کاربران رایانههای شخصی سالهاست که تقریباً به طور کامل به نسخههای دیجیتالی روی آوردهاند. یکی از دلایل این موضوع، گسترش کپی غیرقانونی بازیها در این پلتفرم بود؛ موضوعی که باعث شد شرکتها عرضه نسخه فیزیکی را تا حد زیادی کنار بگذارند.
البته، حذف دیسکهای فیزیکی هرگز به معنای پایان کامل نسخههای غیرقانونی نبود و همچنان بازیهای رایانهای به صورت غیرمجاز در اینترنت منتشر میشوند.
در کنسولها شرایط کمی متفاوت است. هر پلتفرم فروشگاه اختصاصی خود را دارد و معمولاً تنها همان شرکت مسئول توزیع دیجیتالی بازیها است. در نتیجه رقابت قیمتی کمتر میشود و احتمال ارائه تخفیفهای بسیار بزرگ نیز کاهش مییابد.
از طرف دیگر، وقتی دیگر دیسکی وجود نداشته باشد، کاربران نمیتوانند نسخه دست دوم بازی را از فروشگاههای اینترنتی یا دوستان خود خریداری کنند؛ موضوعی که کنترل بیشتر بر بازار را به شرکتهای صاحب پلتفرم میدهد.
جمعبندی
به نظر میرسد دوران بازی فیزیکی پلی استیشن به پایان خود نزدیک میشود. اگر برنامه سونی مطابق اعلام این شرکت اجرا شود، از ابتدای سال 2028 (زمستان 1406) بازیهای جدید پلی استیشن تنها به صورت دیجیتالی عرضه خواهند شد.
شاید سونی نخستین شرکتی باشد که چنین تصمیمی را به صورت گسترده اجرا میکند، اما بعید نیست مایکروسافت و نینتندو نیز در نسلهای آینده کنسولهای خود مسیر مشابهی را در پیش بگیرند.
در این صورت، صنعت بازی بیش از هر زمان دیگری به فروشگاههای دیجیتالی وابسته خواهد شد؛ تغییری که اگرچه خرید و دانلود بازیها را آسانتر میکند، اما پرسشهای مهمی درباره مالکیت واقعی، حفظ آثار دیجیتال و حقوق مصرفکنندگان در سالهای آینده به وجود خواهد آورد.
