کشف ستارهای پنهان در اطراف ابطالجوزا
بیگ بنگ: محققان رصدخانه جنوبی اروپا (ESO)، با تصویربرداری مستقیم شواهد قدرتمندی ارائه کردند که نشان میدهد ستارهی ابطالجوزا یک همدم ستارهای دارد؛ ستارهای که جرم آن حدود ۲ تا ۳ برابر خورشید است.
به گزارش بیگ بنگ، برای نسلها، ابطالجوزا به شکل نقطهای سرخرنگ در صورت فلکی شکارچی دیده میشد و با چشم غیرمسلح نیز بهراحتی قابل مشاهده بود. اما حالا اخترشناسان قویترین شواهد تاکنون را به دست آوردهاند که نشان میدهد این ستارهی مشهور تنها نیست.
تیمی به سرپرستی “میگل مونتارژه” اخترشناس فرانسوی، با استفاده از تلسکوپ بسیار بزرگ رصدخانه جنوبی اروپا (ESO’s VLT)، واضحترین تصویر ثبتشده تا امروز از جرمی را به دست آوردهاند که به احتمال زیاد «ابطالجوزا B» است؛ ستارهای که به دور ابرغول سرخ ابطالجوزا میگردد.
“مونتارژه” میگوید: «این نتیجه، حاصل جستوجویی یکصدساله است.» او که اخترشناس رصدخانه پاریس–PSL فرانسه و نویسنده اصلی این پژوهش است، میگوید: «ما نشان دادهایم که ابطالجوزا یک ستارهی تنها نیست و یک همدم ستارهای کمنور دارد.»
ابطالجوزا هزاران سال است که مورد توجه انسانها بوده و بهخاطر تغییرات درخشندگیاش نیز شهرت دارد. بااینحال، این ستارهی نسبتاً نزدیک و بسیار پرنور همچنان پرسشهای زیادی را پیش روی اخترشناسان قرار میدهد.
پایان جستوجویی یکصدساله
مونتارژه دربارۀ لحظهای که تصاویر پردازششده را دید، میگوید: «وقتی تصاویر پردازششده را دیدم، واقعاً از روی صندلیام پریدم!» احتمال وجود یک ستارهی همدم برای ابطالجوزا حدود یک قرن پیش مطرح شده بود؛ بهعنوان توضیحی احتمالی برای بخشی از تغییرات روشنایی این ستاره. پس از آن، جستوجوهای متعددی برای پیدا کردن این همدم انجام شد، اما هیچکدام به کشفی قانعکننده منجر نشدند.
دو پژوهش که در سال ۲۰۲۴ منتشر شدند، پیشبینی کرده بودند که همدم ابطالجوزا در دسامبر ۲۰۲۴ به بیشترین فاصله ظاهری خود از این ستاره خواهد رسید؛ زمانی که تشخیص آن از کنار ابطالجوزای بسیار درخشان آسانتر میشد.
مونتارژه و همکارانش نیز دقیقاً در همین بازه، در دسامبر ۲۰۲۴، ابطالجوزا را با تلسکوپ VLT رصد کردند. سپس چندین ماه را صرف پردازش دقیق دادهها کردند تا بتوانند این جرم کمنور را از دل نور شدید ابطالجوزا پیدا کنند. “مونتارژه” میگوید: «صادقانه بگویم، فکر میکردم حساسیت لازم برای آشکار کردن ابطالجوزا B را نداریم. اما چون این ستاره از چیزی که پیشبینی شده بود پرجرمتر است، توانستیم آن را ببینیم!»
برآوردهای قبلی نشان میدادند که جرم این ستارهی همدم احتمالاً تقریباً برابر با جرم خورشید است. اما مشاهدات جدید نشان میدهند که ابطالجوزا B حدود ۲ تا ۳ برابر خورشید جرم دارد. مونتارژه میگوید: «اینکه هنوز میتوانیم در اطراف ستارهای تا این اندازه شناختهشده، یک همدم نزدیک، پرجرمتر و درخشانتر از خورشید پیدا کنیم، واقعاً شگفتانگیز است. اینها از بهترین لحظات علم هستند؛ لحظهای که چیزی جدید و غیرمنتظره را میبینید.»
تصویربرداری مستقیم، شواهد را بسیار قویتر میکند
پژوهشگران نور خودِ ابطالجوزا B را مستقیماً با ابزار SPHERE روی تلسکوپ بسیار بزرگ سازمان فضایی اروپا در صحرای آتاکامای شیلی شناسایی کردند. مشاهدات قبلی نیز شواهدی از وجود این همدم ارائه کرده بودند؛ از جمله یک تشخیص مستقیم احتمالی با تلسکوپ Gemini North در هاوایی. اما نتیجه جدید، واضحترین تصویر و قویترین شواهدی است که تاکنون از وجود ابطالجوزا B به دست آمده است.
“آنتونی بوکالتی” یکی دیگر از نویسندگان پژوهش و اخترشناس رصدخانه پاریس، میگوید: «شگفتانگیز است که میبینیم SPHERE و تکنیکهای پیشرفته پردازش داده که در ابتدا برای یافتن سیارات فراخورشیدی توسعه داده شده بودند، در شناسایی یک همدم ستارهای در اطراف ستارهای پرجرم و تکاملیافته مانند ابطالجوزا نیز چنین عملکرد فوقالعادهای دارند.»
بااینحال، پژوهشگران هنوز باید این جرم را در ادامه مسیر مداریاش دنبال کنند تا بتوانند کشف آن را بهطور کامل تأیید کنند. “مونتارژه” میگوید: «برای اینکه کاملاً مطمئن شویم این همدم واقعاً وجود دارد، هنوز باید یک سال دیگر آن را در سمت دیگر ستاره مشاهده کنیم؛ اما تقریباً جایی برای تردید باقی نمانده است.»
آیا این همدم میتواند سرنوشت ابطالجوزا را تغییر دهد؟
چند سال پیش، ابطالجوزا زمانی توجه گستردهای را به خود جلب کرد که بهطور محسوسی کمنور شد. از آنجا که این ابرغول سرخ در نهایت قرار است به شکل یک ابرنواختر منفجر شود، این کاهش ناگهانی روشنایی باعث شد برخی تصور کنند شاید مرگ این ستاره نزدیک شده باشد.
اما مونتارژه و دیگر اخترشناسان با استفاده از تلسکوپ VLT این کمنورشدن را بررسی کردند و به توضیحی بسیار کمهیجانتر رسیدند: ابری از غبار برای مدتی بخشی از نور ستاره را مسدود کرده بود. اکنون کشف احتمالی ابطالجوزا B پرسش تازهای را مطرح کرده است: آیا این ستارهی همدم میتواند بر روند تکامل ابطالجوزا تأثیر بگذارد یا حتی بر انفجار ابرنواختری آینده آن اثرگذار باشد؟
اخترشناسان حالا قصد دارند بررسی کنند که این همدم چه نقشی ممکن است در آینده ابطالجوزا داشته باشد. مونتارژه در پایان میگوید: «این پرسش واقعاً مطرح شده است که آیا این همدم میتواند بر تکامل این ابرغول سرخ تأثیر بگذارد یا نه.» جزئیات بیشتر این پژوهش در نشریۀ منتشرشده در مجله Astronomy & Astrophysics است.
سایت علمی بیگ بنگ / منبع: scitechdaily.com
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=109910
