فیلم‌های «مومیایی» از بدترین تا بهترین

فرنچایز «مومیایی» فراز و نشیب‌های فراوانی را در طول تاریخ سینما تجربه کرده است اما هنوز هم جذابیت‌های خود را حفظ کرده. به مناسبت بازگشت برندن فریزر و ریچل وایس به مجموعه، حالا شاید بهترین زمان باشد که فیلم‌های «مومیایی» را مرور کنیم، از نسخه‌های کلاسیک بوریس کارلوف و لان چینی جونیور تا بازسازی ترسناک لی کرونین که مدتی قبل روی پرده رفت.

اولین نسخه «مومیایی» سال 1932 ساخته شد و ایده‌اش مبتنی بر یک تب فرهنگی بود. سال 1922، باستان‌شناس بریتانیایی، هاوارد کارتر، مقبره‌ی توت‌عنخ‌آمون (یازدهمین فرعون مصر باستان) را کشف کرد تا همه هیجان‌زده شوند. مدت کوتاهی پس از این کشف، مرگ اسرارآمیز جرج هربرت (حامی مالی این پروژه) شایعه‌ی «نفرین فراعنه» را در رسانه‌ها بر سر زبان‌ها انداخت. استودیوی یونیورسال که در آن زمان با موفقیت فیلم‌های «دراکولا» و «فرانکنشتاین» به پرچمدار اصلی ژانر ترسناک تبدیل شده بود، وقت را تلف نکرد و سوار این موج خبری شد.

پس از موفقیت نسخه اول، یونیورسال در دهه‌های 40 و 50 میلادی با ساخت دنباله‌های کم‌هزینه‌تر، این شخصیت را به نماد فیلم‌های درجه‌دو (بی‌مووی) تبدیل کرد و تقریبا آن را به مرز نابودی رساند تا اینکه استودیوی همر فیلمز، سال 1959 با یک اقتباس تازه، این فرنچایز را احیا کرد. آن‌ها با استفاده از تکنیک فیلم‌برداری رنگی (تکنی‌کالر) و با تشکر از زوج طلایی کریستوفر لی و پیتر کوشینگ، نه تنها برداشتی تاثیرگذار از «مومیایی» ارائه دادند، بلکه استانداردهای تازه‌ای را هم در ژانر ترسناک تعریف کردند.

با این حال، بزرگترین چرخش تاریخ این فرنچایز سال 1999 به دست استیون سامرز رقم خورد. سامرز با تلفیق عناصر ترسناک، کمدی، عاشقانه، لحن ماجراجویانه‌ی «ایندیانا جونز» و جلوه‌های ویژه رایانه‌ای، یک اثر متفاوت ساخت که مورد استقبال عموم قرار گرفت و حتی به یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های سال تبدیل شد. این فیلم، نگاه فرهنگ عامه به «مومیایی» را تغییر داد و حالا همه بی‌صبرانه منتظرند که قسمت جدید آن از راه برسد.

12. مومیایی (The Mummy)

• سال اکران: 2017
• کارگردان: الکس کورتزمن
• بازیگران: تام کروز، صوفیا بوتله، آنابل والیس، جیک جانسون، کورتنی بی. ونس، راسل کرو، چستی بالستروس
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 5.4 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 15 از 100

روی کاغذ همه‌چیز بی‌نقص به نظر می‌رسید؛ استودیوی یونیورسال رویای به راه انداختن یک دنیای سینمایی بزرگ را در ذهن می‌پرواند و برای اینکه به هدفش برسد، در قدم اول به سراغ یکی از مهره‌های سنگین‌وزن هالیوود رفت تا یک افتتاحیه طوفانی را رقم بزند. آن‌ها تام کروز و راسل کرو را استخدام کردند و همه‌چیز مهیا بود تا «دنیای تاریک» (Dark Universe) راه‌اندازی شود.

اما گاهی اوقات همه‌ی محاسبات شما در دنیای سینما غلط از آب درمی‌آید. فیلم «مومیایی» که با بودجه‌ی نجومی 195 میلیون دلاری (بدون احتساب هزینه‌های تبلیغات) تولید شده بود، تنها 410 میلیون دلار فروخت تا یک شکست تجاری بزرگ لقب بگیرد. از آنجایی که نیمی از درآمد فیلم‌ها به جیب سینمادارها می‌رود، این فیلم حتی نتوانست هزینه‌های بازاریابی‌اش را جبران کند. میانگین امتیاز فاجعه‌بار 15 درصد در راتن‌تومیتوز، حکم تیر خلاص را برای این دنیای سینمایی داشت و باعث شد یونیورسال تمام برنامه‌های بلندپروازانه‌اش را کنار بگذارد.

قصه درباره‌ی یک دلال آثار باستانی به نام نیک مورتون (تام کروز) است که در جریان یک درگیری در خاورمیانه، به طور تصادفی مقبره‌ای باستانی و پنهان‌شده در اعماق زمین را کشف می‌کند. این مقبره در واقع زندان ابدی شاهزاده‌ی مصری، آمانت (صوفیا بوتله) است که هزاران سال پیش به دلیل معامله با خدای مرگ و تلاش برای قتل پدرش، به شکل زنده مومیایی و دفن شده بود. با بیرون کشیدن تابوت آمانت از این مقبره، نیک ناخواسته طلسمی باستانی را بیدار می‌کند که منجر به سقوط هواپیمای حامل تابوت می‌شود؛ نیک که به طرز معجزه‌آسایی و بدون هیچ خراشی از این سانحه جان سالم به در می‌برد، متوجه می‌شود که توسط آمانت انتخاب شده تا در واقع نقش کالبد انسانی خدای مرگ را داشته باشد. در همین حین، نیک با سازمانی مخفی به رهبری دکتر هنری جکیل (راسل کرو) آشنا می‌شود که هدفشان مطالعه و نابودی هیولاهاست.

تنها نکته‌ی مثبت فیلم، شخصیت آمنت است که البته به او هم فرصت زیادی برای خودنمایی داده نشده و لابه‌لای فیلمنامه‌ی شلخته‌ی دیوید کپ گم می‌شود. برندن فریزر، ستاره‌ی محبوب سه‌گانه‌ی «مومیایی»، در مصاحبه‌ای به درستی به ضعف‌های فیلم اشاره کرد و گفت که این فیلم فاقد «نشاط، صمیمیت و آن حس ماجراجویی نابی» است که طرفداران از «مومیایی» انتظار دارند.

11. مقبره مومیایی (The Mummy’s Tomb)

• سال اکران: 1942
• کارگردان: هارولد یانگ
• بازیگران: لان چینی جونیور، دیک فورن، الیس ناکس، والاس فورد، ترهان بی، جرج زوکو، مری گوردون، کلیف کلارک
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 5.5 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 29 از 100

استودیوی یونیورسال، سال 1942 نسخه‌ای جدید از «مومیایی» را راهی سینماها کرد که یک تفاوت ویژه با قبلی‌ها داشت: آن‌ها یکی از ستاره‌های محبوب سینمای وحشت آن دوران، یعنی لان چینی جونیور را جایگزین تام تایلر کردند تا ماسک این هیولای باستانی را به صورت بزند. اما این جایگزینی، نتیجه‌ی معکوس داد؛ چینی جونیور با وجود کارنامه درخشان و نام بزرگش، فاقد آن فیزیک بدنی پویا و ترسناکی بود که دو بازیگر پیشین به این شخصیت تزریق کرده بودند؛ به عبارت دیگر، مومیایی او ابهت و جذابیت قبلی‌ها را نداشت.

اما اگر از تغییر بازیگر بگذریم، بزرگترین آسیب را خود استودیوی یونیورسال به فیلم زد تا «مقبره مومیایی» ضعیف‌ترین قسمت فرنچایز (بین نسخه‌های کلاسیک) لقب بگیرد. این استودیو در اقدامی ناامیدکننده، برای صرفه‌جویی در هزینه‌ها، از پلان‌ها و شات‌های بازیافتی و کپی‌شده‌ی فیلم قبلی یعنی «دست مومیایی» استفاده کرد. این ترفند مضحک از چشم تیزبین طرفداران پنهان نماند و آن‌ها را خشمگین کرد.

از طرف دیگر، «مقبره مومیایی» همان نقطه‌ای بود که ایده‌های خلاقانه‌ی یونیورسال به بن‌بست رسید. تنها چیزی که باعث می‌شود فیلم ارزش یک‌بار تماشا را داشته باشد، این است که خط داستانی شخصیت کاریس (Kharis – نام شخصیت مومیایی فیلم‌های قدیمی فرنچایز) را ادامه می‌دهد.

10. مومیایی: مقبره امپراتور اژدها (The Mummy: Tomb of the Dragon Emperor)

• سال اکران: 2008
• کارگردان: راب کوهن
• بازیگران: برندن فریزر، جت لی، ماریا بلو، جان هانا، لیام کانینگهام، آلیسون لاودر، لوک فورد، میشل یئو
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 5.2 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 13 از 100

«مومیایی: مقبره امپراتور اژدها» در دوران اکران با انتقادات زیادی روبه‌رو شد؛ فیلمی که قرار بود موفقیت دو قسمت قبلی را ادامه دهد، اما در عمل سقوط این فرنچایز را رقم زد و پرونده‌اش را بست. فیلم از مشکلات واضحی رنج می‌برد اما مهم‌ترین ضربه را از غیبت ریچل وایس خورد. او در قسمت سوم حضور نداشت و ماریا بلو جایش را گرفت. بلو بازیگر توانایی است، اما مسئله این بود که هیچکس نمی‌توانست شیمی وایس و فریزر را تکرار کند.

مجموعه «مومیایی» که همیشه به خاطر جلوه‌های ویژه خوبش شناخته می‌شد (البته به جز مورد خاص «شاه عقرب» که جایگاه ویژه‌ای در فهرست بدترین جلوه‌های ویژه تاریخ دارد)، این بار در بخش سی‌جی‌آی هم نتوانست انتظارات را برآورده کند. جلوه‌های فیلم در مقایسه با استانداردهای آن زمان، مصنوعی و ناپخته به نظر می‌رسیدند؛ مشکلی که از قسمت‌های قبلی آغاز شده بود و اینجا به اوج خودش رسید. اما شاید جنجالی‌ترین تصمیم سازندگان، کنار گذاشتن فضای مصر باستان بود؛ تصمیمی که هویت مجموعه را تغییر داد.

دو فیلم نخست، با تکیه بر افسانه‌های مصر، مقبره‌های باستانی و شخصیت فراموش‌نشدنی ایمهوتپ، حال‌وهوایی ماجراجویانه و منحصربه‌فرد خلق کرده بودند. در قسمت سوم، داستان به چین منتقل شد و این بار امپراتور اژدها (جت لی) به دشمن اصلی تبدیل. اسطوره‌های چین ظرفیت بالایی دارند، اما برای بسیاری از طرفداران، این تغییر چندان قابل درک نبود و باعث شد فیلم دیگر شبیه «مومیایی» نباشد.

منتقدان هم فیلم را دوست نداشتند و میانگین امتیاز 13 درصدی آن حتی از نسخه‌ی بازسازی تام کروز هم پایین‌تر است. البته این بدان معنا نیست که «مقبره امپراتور اژدها» هیچ نکته مثبتی ندارد. فیلم نسبتا سرگرم‌کننده جلو می‌رود و برندن فریزر هم با کاریزمای همیشگی‌اش یک تنه بار سنگین پروژه را به دوش می‌کشد.

9. ملاقات ابوت و کاستلو با مومیایی (Abbott and Costello Meet the Mummy)

• سال اکران: 1955
• کارگردان: چارلز لمانت
• بازیگران: باد ابوت، لو کاستلو، ماری ویندسور، مایکل آنسارا، پگی کینگ، ریچارد دیکون، میچل کوال
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 6.2 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 25 از 100

موفقیت «ملاقات ابوت و کاستلو با فرانکنشتاین» (1948) اتفاقی نبود. آن فیلم به شکلی هوشمندانه دو دنیای متفاوت را کنار هم قرار داد؛ از یک طرف شوخی‌های اسلپ استیک و موقعیت‌های کمیک را داشتیم و از طرف دیگر، هیولاهای کلاسیک یونیورسال مثل فرانکنشتاین، دراکولا و مرد گرگ‌نما را، که بدون کوچک‌ترین رگه‌ای از طنز، همان شخصیت‌های ترسناک و جدی همیشگی باقی می‌ماندند. این تضاد جواب داد و با توجه به موفقیت تجاری فیلم، بدیهی بود که یونیورسال بخواهد این الگوها را تکرار کند.

اما متاسفانه در «ملاقات ابوت و کاستلو با مومیایی» خبری از آن جادوی سابق نیست. ابوت و کاستلو همان زوج دوست‌داشتنی و بامزه همیشگی هستند و شوخی‌هایشان لبخند روی لب مخاطب می‌آورد، اما بخش مربوط به هیولای اصلی فیلم، یعنی مومیایی، به طرز عجیبی کم‌رنگ است. باورکردنی نیست که شخصیت محوری فیلم، تا 20 دقیقه پایانی حضوری جدی در داستان ندارد. در واقع با یک فیلم کمدی ساده روبه‌رو هستیم که در دقایق آخر یادش می‌افتد باید یک مومیایی هم وارد ماجرا شود.

فیلم از بحران هویت  رنج می‌برد. هیولاهای یونیورسال با تعلیق، فضای گوتیک و ترس معنا پیدا می‌کنند، عناصری که به کلی در این فیلم وجود ندارند. فیلم پافشاری ویژه‌ای روی کمدی دارد و در نهایت این سوال را ایجاد می‌کند که اصلا چه نیازی به شخصیت مومیایی بود؟ مطابق انتظار، منتقدان به فیلم پشت کردند و به جز بازی خوب ابوت و کاستلو، آن را از هر نظر زیر سوال بردند.

«ملاقات ابوت و کاستلو با مومیایی» اما علی‌رغم ضعف‌هایش، از جنبه‌ی تاریخی فیلم مهمی در نظر گرفته می‌شود. این اثر، پایان رسمی دورانی بود که یونیورسال با هیولاهای کلاسیکش بر سینمای وحشت حکومت می‌کرد؛ عصری طلایی که با دراکولا، فرانکنشتاین، مرد گرگ‌نما و مومیایی آغاز شد و سرانجام با یک اثر کمدی ناامیدکننده به پایان رسید.

8. نفرین مومیایی (The Mummy’s Curse)

• سال اکران: 1944
• کارگردان: لسلی گودوینز
• بازیگران: لان چینی جونیور، دنیس مور، ان کد، هولمز هربرت، مارتین کوسلک، آدیسون ریچاردز، ویرجینیا کریستین
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 5.4 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 40 از 100

«نفرین مومیایی» با این هدف عرضه شد که خط داستانی شخصیت کاریس را به پایان ببرد. بعد از سه دنباله‌ی نه چندان راضی‌کننده، طبیعی بود که مخاطبان انتظار داشته باشند قسمت چهارم به مسیر تازه‌ای برود یا دست‌کم پایان خوبی را برای این شخصیت رقم بزند. اما این فیلم هم در نهایت تکرار مکررات بود، اثری مبتنی بر فرمول‌های قدیمی که هیچ علاقه‌ای به نوآوری ندارد.

داستان فیلم قرار است 25 سال بعد از قسمت اول رخ داد اما هنگام تماشای آن به سختی می‌توان چنین فاصله زمانی‌ای را باور کرد. دکورها، فضای شهر و حتی حال‌وهوای کلی فیلم تقریبا هیچ تفاوت محسوسی با قسمت‌های قبلی ندارند؛ انگار زمان در دنیای کاریس متوقف شده است. با این حال، «نفرین مومیایی» یک ویژگی مهم دارد که آن را از فیلم‌های قبلی جدا می‌کند: کاریس این بار فقط یک هیولای انتقام‌جو نیست. فیلم تلاش می‌کند پشت آن ظاهر ترسناک، رگه‌هایی از اندوه را به نمایش بگذارد. او البته همچنان موجودی دلهره‌آور است اما صرفا نماد کینه و خشونت نیست.

«نفرین مومیایی» در بهترین حالت، فیلم متوسطی است اما حداقل به کاریس عمق بیشتری می‌دهد، چیزی که در آثار ترسناک آن دوران کمتر به چشم می‌خورد. به همین خاطر، طرفداران نسخه‌های کلاسیک، به این فیلم نگاه مهربان‌تری دارند. فیلم پایان‌بندی خوبی هم دارد. کسانی که ماجراهای کاریس را در طول چهار فیلم دنبال کرده بودند، پایان «نفرین مومیایی» را رضایت‌بخش و احساسی می‌دانند. و شاید همین کافی باشد تا فیلم را زیر تیغ نقد نبریم.

7. مومیایی لی کرونین (Lee Cronin’s The Mummy)

• سال اکران: 2026
• کارگردان: لی کرونین
• بازیگران: جک رینور، لایا کوستا، ناتالی گریس، می قلماوی، ورونیکا فالکون، می الغیطی، لیلی سالیوان
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 6.2 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 46 از 100

«مومیایی» لی کرونین پدیده‌ی عجیبی است. اینجا نه خبری از افسانه‌های مصری است، نه نفرین‌های باستانی و نه حتی تصویری که مخاطب از یک مومیایی در ذهن دارد. در همین راستا، مخاطبان فیلم دو دسته شدند؛ آن‌هایی که فیلم را تجربه‌ای تازه و متفاوت می‌دانند و آن‌هایی که معتقدند فیلم هیچ ارتباطی با مومیایی ندارد و فقط نام آن را یدک می‌کشد.

البته اگر به کارنامه لی کرونین نگاه کنیم، این رویکرد چندان عجیب نیست. او پیش از این با «ظهور مرده شیطانی» (2023) نشان داده بود که به تسخیرشدگی و خشونت افسارگسیخته علاقه دارد و البته ترجیح می‌دهد مسیری که قبلا طی شده را دوباره تکرار نکند. همین علاقه در «مومیایی» هم دیده می‌شود؛ تا جایی که فیلم از نظر لحن، فضاسازی و حتی نوع وحشت، بیشتر یادآور مجموعه «مرده شیطانی» -یا همان «مرده شریر»- است تا آثار کلاسیک «مومیایی».

قصه درباره دختری جوان است که هشت سال ناپدید بوده و حالا در شرایطی مرموز پیدا می‌شود؛ اما چیزی که به خانه برمی‌گردد، دیگر همان انسان سابق نیست. موجودی ناشناخته بدن او را تسخیر کرده و خانواده‌اش به‌تدریج با کابوسی روبه‌رو می‌شوند که بیشتر به آثار تسخیرشدگی شباهت دارد تا فیلمی درباره مومیایی‌های باستانی و حقیقتا چنین چیزی پذیرفته نیست! خصوصا اگر از طرفداران دوآتشه‌ی این فرنچایز باشید. فیلم البته خوش‌ساخت است، چند سکانس ترسناک خوب هم دارد اما بهتر بود که این پروژه با نامی دیگر راهی سینماها می‌شد.

«مومیایی» لی کرونین اما دست‌کم یک مزیت مهم نسبت به نسخه‌ی بازسازی 2017 دارد؛ اینکه تلاش می‌کند داستانی مستقل و اسطوره‌شناسی تازه‌ای خلق کند. فیلم شاید وفادارانه نباشد و به بیراهه برود اما اگر آن را به چشم یک فیلم ترسناک مستقل ببینید، قابل قبول است. فیلم در گیشه نسبتا خوب عمل کرد اما به نظر نمی‌رسد که دنباله‌ای برای آن ساخته شود.

6. بازگشت مومیایی (The Mummy Returns)

• سال اکران: 2001
• کارگردان: استیون سامرز
• بازیگران: برندن فریزر، ریچل وایس، آرنولد وسلو، اودد فهر، دواین جانسون، پاتریشیا ولاسکوئز، آهارون ایپاله، تام فیشر
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 6.4 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 46 از 100

«بازگشت مومیایی» سعی کرد فرمول‌های موفق قسمت اول (1999) را در مقیاسی بزرگتر تکرار کند. نتیجه‌ی نهایی عالی از آب درنیامد و انسجام نسخه‌ی اصلی را هم نداشت اما هنوز هم یکی از سرگرم‌کننده‌ترین بلاک‌باسترهای اوایل دهه 2000 محسوب می‌شود. بازگشت برندن فریزر در نقش ریک اوکانل و حضور دوباره آرنولد وسلو در نقش ایمهوتپ، همان چیزی بود که طرفداران انتظارش را می‌کشیدند و همین اشتیاق باعث شد فیلم در گیشه به موفقیتی چشمگیر برسد. «بازگشت مومیایی» با بیش از 433 میلیون دلار فروش جهانی، همچنان پرفروش‌ترین فیلم تاریخ این فرنچایز است.

با این حال، موفقیت تجاری همیشه به معنای کیفیت بالاتر نیست. نقطه ضعف اصلی فیلم، جلوه‌های ویژه رایانه‌ای آن است؛ بخشی که با گذشت زمان، بیشتر از هر چیز دیگری توی ذوق می‌زند. در دورانی که سینما تازه شیفته قدرت سی‌جی‌آی شده بود، سازندگان تلاش کردند هیولاها و موجودات فیلم را کاملا دیجیتالی خلق کنند، اما این فناوری‌ها هنوز به کمال نرسیده بودند. بسیاری از این جلوه‌ها امروز بیشتر شبیه میان‌پرده‌های یک بازی ویدیویی قدیمی به نظر می‌رسند تا صحنه‌های یک فیلم سینمایی پرهزینه.

و البته نمی‌توانید این فیلم را تماشا کنید و شاه عقرب افسانه‌ای را از یاد ببرید! این موجود رایانه‌ای که ظاهر و هیبت دواین جانسون را دارد، در همان دوران اکران هم بی‌کیفیت و فاجعه به نظر می‌رسید. از آنجایی که جانسون آن روزها سرگرم شرکت در مسابقات کشتی کج بود، نتوانست تصاویر و ویدیوهای کافی در اختیار انیماتورها قرار دهد تا بتوانند موجود باکیفیتی بر اساس او خلق کنند. در نتیجه آن‌ها مجبور شدند به تصاویر موجود اکتفا کنند و امیدوار باشند که تلاش‌هایشان به نتیجه‌ی مثبتی ختم می‌شود؛ اتفاقی که رخ نداد.

با این همه، «بازگشت مومیایی» جذابیت‌های زیادی دارد. فیلم از ابتدا تا انتها با تعقیب‌وگریز، انفجار و نبردهای بزرگ پیش می‌رود و به مخاطب فرصت زیادی برای نفس کشیدن نمی‌دهد. و احتمالا به همین دلیل است که «بازگشت مومیایی» هنوز هم فیلم محبوبی میان طرفداران این مجموعه محسوب می‌شود.

5. روح مومیایی (The Mummy’s Ghost)

• سال اکران: 1944
• کارگردان: رجینالد ده بورگ
• بازیگران: لان چینی جونیور، جان کارادین، رابرت لووری، بارتون مک‌لین، فرانک رایشر، کلیر ویتنی، جرج زوکو
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 5.5 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 33 از 100

«روح مومیایی» بودجه‌ی ناچیزی دارد و اثر جاه‌طلبانه‌ای هم نیست، اما در زمینه‌ی روایت و شخصیت‌پردازی، فراتر از انتظار ظاهر می‌شود. در این نسخه، لان چینی جونیور بار دیگر در نقش کاریس ظاهر می‌شود. کاریس اینجا فقط یک موجود نفرین‌شده و بی‌احساس نیست، در او خشم و ناامیدی به چشم می‌خورد تا با نسخه‌ای انسانی‌تر -و در عین حال ترسناک‌تر- از کاریس روبه‌رو شویم. چیزی که در ادامه به «نفرین مومیایی» منتقل شد (ناگفته نماند که هر دو فیلم در سال 1944 روی پرده رفتند).

فیلم یکی از غافلگیرکننده‌ترین پایان‌بندی‌ها را هم در میان نسخه‌های اصلی «مومیایی» دارد. نکته جالب دیگر، مدت زمان کوتاه فیلم است؛ «روح مومیایی» یک ساعته تمام می‌شود و با وجود محدودیت‌های تولید، موفق می‌شود داستان خود را جمع‌وجور کند و هرگز به حاشیه نرود. کوتاه بودن فیلم باعث شد تا با وجود تکرار الگوهای قبلی، خسته‌کننده و آزاردهنده نشود.

اینجا باید به بازی خوب جان کارادین هم اشاره کنیم که از انتخاب‌های هوشمندانه فیلم بود. جان کارادین برای طرفداران فیلم‌های ترسناک کلاسیک، نامی آشنا و مهم محسوب می‌شود و حضورش در «روح مومیایی» را باید به فال نیک گرفت. ساخته‌ی رجینالد ده بورگ انقلابی نبود اما حداقل موفق می‌شود در دل فرمول‌های تکراری، چند لحظه‌ی درخشان خلق کند.

4. دست مومیایی (The Mummy’s Hand)

• سال اکران: 1940
• کارگردان: کریستی کابان
• بازیگران: دیک فورن، پگی مورن، والاس فورد، ادواردو چانلی، جرج زوکو، سسیل کلاوای، چارلز تروبریج، تام تایلر
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 6 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 60 از 100

در میان نسخه‌های کلاسیک، «دست مومیایی» هنوز هم موفق‌ترین دنباله‌ در نظر گرفته می‌شود؛ فیلمی که هم مسیر شخصیت کاریس را به درستی ادامه می‌دهد و هم تلاش می‌کند این مجموعه را گسترش دهد. در این نسخه، تام تایلر نقش کاریس را بازی می‌کند و حضور او مهم‌ترین تفاوت فیلم با نسخه‌ی اصلی است. اینجا با مومیایی متفاوتی روبه‌رو هستیم که هم در طراحی و هم در روایت، مسیر متفاوتی را طی می‌کند.

همان‌طور که بالاتر اشاره شد، تایلر پس از این فیلم کنار رفت و در قسمت‌های بعدی، جای خود را به لان چینی جونیور داد. با این حال، بسیاری از طرفداران معتقدند پرتره‌ی او از کاریس یکی از ترسناک‌ترین و به‌یادماندنی‌ترین برداشت‌ها از این شخصیت است. بازی تایلر حال‌وهوایی سنگین و بی‌پرده دارد و به شدت تهدیدآمیز است.

فیلم همچنین برای نخستین بار، کمی طنز را وارد فضای داستان می‌کند. این چاشنی کمدی باعث می‌شود فضای ترسناک فیلم کمی متعادل‌تر شود و مخاطب بتواند بین لحظات وحشتناک، نفس بکشد. این تغییر لحن، تا حدودی بر فیلم‌های هیولایی بعدی استودیوی یونیورسال نیز تاثیر گذاشت.

«دست مومیایی» در دورانی ساخته شد که یونیورسال تصمیم گرفته بود بودجه فیلم‌های ترسناک خود را کاهش دهد. با این حال، برخلاف انتظار، این محدودیت مالی ضربه‌ی خاصی به کیفیت اثر وارد نکرد. فیلم همچنان ساختاری قابل دفاع، ریتمی منسجم و فضایی قابل قبول دارد تا به ما یادآوری شود که خلاقیت همیشه می‌تواند تا حدودی جای خالی منابع را پر کند.

3. مومیایی (نسخه‌ی 1959)

• کارگردان: ترنس فیشر
• بازیگران: پیتر کوشینگ، کریستوفر لی، ایوان فورنو، ادی بایرن، جورج پاستل، هارولد گودوین، جان استوارت بوت، جیمز کلارک
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 6.6 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 92 از 100

فیلمی که این فرنچایز را تا حدودی به فرم خوب و دوران شکوهمندش برگرداند. با اینکه عنوان فیلم این تصور را ایجاد می‌کند که بازسازی نسخه‌ی 1932 است اما این ساخته‌ی ترنس فیشر  با الهام از «دست مومیایی» و «مقبره مومیایی» تولید شده و سکانس‌های پایانی‌ خود را هم از «روح مومیایی» قرض گرفته است.

قصه با چند باستان‌شناس به نام‌های جان بنینگ (پیتر کوشینگ)، پدرش استیون و عمویش جوزف آغاز می‌شود که موفق می‌شوند مقبره‌ی باستانی شاهزاده مصری، انانکا را کشف کنند. با وجود هشدارهای مکرر یک مرد مصری مرموز به نام مهمت درباره‌ی عواقب هتک حرمت به این مکان مقدس، استیون بنینگ وارد مقبره شده و با خواندن ناخواسته‌ی یک پاپیروس باستانی، طلسمی شوم را بیدار می‌کند که باعث جنون او می‌شود.

سه سال بعد، در حالی که استیون در یک آسایشگاه روانی در انگلستان بستری است، مهمت با انتقال مخفیانه تابوت کاریس (کریستوفر لی)، کاهن اعظم باستانی که به جرم عشق ممنوعه‌اش به شاهزاده خانم به شکلی بی‌رحمانه زنده مومیایی شده بود، به بریتانیا می‌آید تا انتقام خدایان را بگیرد. مهمت با استفاده از متون جادویی، کاریس را زنده و او را مامور می‌کند که تک‌تک اعضای آن گروه باستان‌شناسی را به قتل برساند.

این نسخه‌ی بریتانیایی، با بازخوردهای مثبتی روبه‌رو شد و اکثر منتقدان، فیلم را اثری «متفاوت» توصیف کردند که شباهتی به دیگر آثار ترسناک آن دوران ندارد. با این حال، نویسنده‌ی نسخه‌ی اصلی (1932)، نینا ویلکاکس به شدت به فیلم انتقاد و آن را «نفرت‌انگیز» توصیف کرد.

2. مومیایی (نسخه‌ی 1932)

• کارگردان: کارل فروند
• بازیگران: بوریس کارلوف، دیوید منرس، ادوارد وان اسلون، نوبل جانسون، لئونارد مودی، آرتور بایرون، سی. مانتگیو شا
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 6.9 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 90 از 100

انتخاب بهترین فیلم «مومیایی» تاریخ، به سلیقه شما بستگی دارد. اگر از طرفداران آثار ماجراجویی هستید، احتمالا نسخه‌ی 1999 را انتخاب می‌کنید اما طرفداران ژانر ترسناک و عاشقان سینمای کلاسیک، بی‌شک به سراغ نسخه‌ی 1932 می‌روند، فیلمی که همه‌چیز را آغاز کرد و در آن، بوریس کارلوف، ستاره افسانه‌ای «فرانکنشتاین»، در نقش ایمهوتپ ظاهر شد و یکی از ماندگارترین هیولاهای تاریخ سینما را خلق کرد.

«مومیایی» از همان ابتدا، خودش را از آثار ترسناک مشابه متمایز می‌کند. گریم سنگین، طراحی بصری دقیق و بازی کنترل‌شده و در عین حال خیره‌کننده‌ی کارلوف باعث شد «مومیایی» به یک پدیده تبدیل شود. هیولای او تحسین برانگیز بود، موجودی که حتی با نگاه‌ها و سکوتش می‌تواند ترس را به مخاطب منتقل کند. فیلم با الهام از افسانه‌های محلی دهه‌ی 20 میلادی ساخته شد، دورانی که همه درباره‌ی «نفرین‌های مصری» صحبت می‌کردند و باور داشتند که واقعی است.

برخلاف دیگر فیلم‌های هیولایی یونیورسال که مبتنی بر عنصر شوک بودند، «مومیایی» ترس زیرپوستی و عناصر عاشقانه‌ی گوتیک را در اولویت قرار داد تا کمی فاخرتر به نظر برسد و البته در شکل‌گیری لحن سینمای گوتیک هم نقش مهمی داشته باشد.

با میانگین امتیاز 90 درصد در راتن‌تومیتوز، «مومیایی» همچنان از یکی از بهترین آثار کلاسیک ژانر وحشت محسوب می‌شود. منتقدان به‌ طور ویژه از فضای تاریک فیلم، خویشتن‌داری فیلم در عرضه‌ی خشونت و البته بازی میخکوب‌کننده‌ی بوریس کارلوف تمجید کرده‌اند. فیلم البته در گیشه چندان موفق نبود اما با گذر زمان، ارزش‌هایش را نشان داد.

1. مومیایی (نسخه‌ی 1999)

• کارگردان: استیون سامرز
• بازیگران: برندن فریزر، ریچل وایس، آرنولد وسلو، جاناتان هاید، جان هانا، کوین جی اکونر، اودد فهر، پاتریشیا ولاسکوئز
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 7.1 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 64 از 100

برای کسانی که آثار ماجراجویی سرگرم‌کننده را به ژانر ترسناک ترجیح می‌دهند، نسخه‌ی 1999 بهترین فیلم «مومیایی» است و خواهد بود. همان‌طور که در مقدمه هم اشاره شد، استیون سامرزبا این فیلم، فرمول‌های فرنچایز را تغییر داد و آن را بیشتر به «ایندیانا جونز» نزدیک کرد، با این تفاوت که اینجا قهرمان قصه به جای فرار از تله‌های باستانی، باید با یک مومیایی همه‌فن‌حریف دست‌وپنجه نرم کند.

قصه درباره‌ی سرباز سابق، ریک اوکانل (برندن فریزر) است که به یک شکارچی گنج تبدیل شده است. او به همراه یک کتابدار و مصرشناس به نام اِولین (ریچل وایس) و برادر دست‌وپاچلفتی‌اش، جاناتان (جان هانا) به دنبال شهر باستانی و گمشده‌ی «هاموناپترا» (معروف به شهر مردگان) می‌گردد. آن‌ها در جریان کاوش‌های خود، به مقبره‌ی ایمهوتپ می‌رسند، کاهن اعظم باستانی که سه هزار سال پیش به دلیل علاقه‌اش به معشوقه‌ی فرعون و قتل پادشاه، به شکل زنده مومیایی شده بود. اوضاع زمانی پیچیده می‌شود که اِولین به طور تصادفی متنی از «کتاب مردگان» را بلند می‌خواند و باعث بیداری این موجود نامیرا و مهارناپذیر می‌شود. حالا آن‌ها باید دنیا را از شر یک نفرین باستانی خطرناک نجات دهند.

قلب تپنده‌ی فیلم، شیمی جادویی برندن فریزر و ریچل وایس است. همکاری این دو بازیگر، آنقدر شیرین و تکرارنشدنی از آب درآمد که طرفداران در قسمت‌های بعدی حاضر نشدند هیچ بازیگر دیگری را در این قالب بپذیرند. بنابر بی‌دلیل نیست که طرفداران برای بازگشت این تیم رویایی لحظه‌شماری می‌کنند. با این حال، نمی‌توان از کنار شرور کاریزماتیک قصه، با بازی آرنولد وسلو عبور کرد. او در نقش ایمهوتپ بهترین بازی کارنامه‌ی هنری‌اش را ارائه داده است و شاید تنها بوریس کارلوف بالاتر از او قرار بگیرد.

منبع: screenrant